Article Sidebar

Submitted
January 9, 2026
Accepted
March 23, 2026
Published
May 19, 2026
Download
PDF (Język Polski)
Statistic
Read Counter : 64 Download : 36

Main Article Content

Abstract

In this article we propose an open research programme for studying the entanglement of social movements and education, grounded in social movement learning and critical educational research. We treat education not merely as a recipient of “movement influence” but as a site of ongoing re-coding. The programme is organized around two vectors (“from movements” and “from schooling”) and calls for mapping the entanglement of relations: from micro-practices of activist learning and emotional tensions in classrooms to macro-level shifts in educational law and policy. As a heuristic tool, we introduce a map of “paths of social engagement”, which can intersect and help systematize genealogies of contemporary educational arrangements. We invite researchers to ask, in any current educational controversy: which movement could plausibly “sign” a given proposal, and how such proposals are legitimized, neutralized, or ritualized through partial and tolerated solutions. The programme opens space for genealogical, comparative, biographical, and ethnographic projects, as well as thought experiments tracing how today’s activist micro-practices may become tomorrow’s “normal” education.

Keywords

ruchy społeczne edukacja program badawczy genealogie edukacji dziedzictwa ruchów social movements education research programme genealogies of schooling movement legacies

Article Details

License

Copyright (c) 2026 Piotr Kowzan, Przemysław Szczygieł

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

TCE (INSTED) is an open access journal, which means that access to the full texts is free of charge. People using the journal may download publications, copy and print them, as well as post on their websites links to the full texts of the journal's publications. Texts can be used as long as readers do not exceed the licenses. Authors submitting manuscripts for publication obtain copyrights. Unless otherwise specified, published texts are available under the Creative Commons Attribution - Share Alike 4.0 International license.

How to Cite
Kowzan, P., & Szczygieł, P. (2026). Research Programme on the Entanglement of Social Movements and Education. INSTED: Interdisciplinary Studies in Education & Society, 1–28. https://doi.org/10.34862/tce.2026.1.3
Download Citation
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

References

  1. Antonowicz, A., Bijak, F., Dziundzio, A., Małecki, D., Mitka, P., Parulski, P., Pupiec, M., Szadkowski, K., & Wilczyńska, G. (oprac.). (2024). Kamionka zostanie. Rok studenckich okupacji. Heterodox.
  2. Besta, T., Jaśko, K., Grzymała-Moszczyńska, J., & Górska, P. (2019). Walcz, protestuj, zmieniaj świat! Psychologia aktywizmu. Smak Słowa.
  3. Biesta, G. (2007). The problem with ‘learning’. Adults Learning, 18(8), 8-11.
  4. Borodaj, D. (2024). Szkodniki: o ludziach, drzewach i maszynach w Puszczy Białowieskiej. Dowody.
  5. Castells, M. (2017). La ruptura. La crisis de la democracia liberal. Alianza Editorial.
  6. Chaudhary, S., Avis, M., & Munn-Giddings, C. (2013). Beyond the therapeutic: A Habermasian view of self-help groups’ place in the public sphere. Social Theory & Health, 11(1), 59–80. https://doi.org/10.1057/sth.2012.14
  7. Chmura-Rutkowska, I., & Ostrouch, J. (2007). Mężczyźni na przełęczy życia. Studium socjopedagogiczne. Oficyna Wydawnicza Impuls.
  8. Chutorański, M., & Szwabowski, O. (2016). O potrzebie pedagogiki radykalnej solidarności – zaproszenie do dyskusji. Teraźniejszość–Człowiek–Edukacja, 19(1), 53-72. https://insted-tce.pl/ojs/index.php/tce/article/view/232
  9. Czapliński, P., Bednarek, J., & Gostyński D. (red.). (2019). O jeden las za daleko: demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce. Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
  10. Czerepaniak-Walczak, M. (2006). Pedagogika emancypacyjna. Rozwój krytycznej świadomości człowieka. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  11. Czerepaniak-Walczak, M. (2021). Teoretyczne i badawcze osiągnięcia pedagogiki krytycznej w Polsce. Studia z Teorii Wychowania, 12(1), 27-45. https://sztw.chat.edu.pl/article/01.3001.0014.8453/pl
  12. Dekeyser, L. (2001). Learning active citizenship in or by social movements. In A. Bron & M. Schemmann (Eds.), Civil Society, Citizenship, and Learning (pp. 70-94). LIT Verlag.
  13. Della Porta, D., & Diani, M. (2009). Ruchy społeczne. Wprowadzenie (A. Sadza, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  14. Dołowy-Rybińska, N. (2016). Becoming an activist: A self-representation of young European campaigners for minority languages. In J. Olko, T. Wicherkiewicz, & R. Borges (Eds.), Integral strategies for language revitalization (pp. 405-436). University of Warsaw.
  15. Ferrer Guardia, F. (2009). La Escuela Moderna. Póstuma explicación y alcance de la Enseñanza racionalista. Tusquets Editores.
  16. Gawlicz, K. (2023). Na obrzeżach „systemu”. Polskie szkoły demokratyczne w perspektywie teorii architektur praktyk. Studia Socjologiczne, 4, 97–122. https://doi.org/10.24425/sts.2023.148176
  17. Global Education Network Europe (GENE). (2022). The European declaration on global education to 2050: The Dublin declaration. Global Education Network Europe.
  18. Hall, B., & Clover, D. (2005). Social movement learning. In L. M. English (Ed.), International encyclopedia of adult education (pp. 584–589). Palgrave Macmillan.
  19. Illeris, K. (2006). Trzy wymiary uczenia się: poznawcze, emocjonalne i społeczne ramy współczesnej teorii uczenia się (A. Jurgiel, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  20. Jarosz, E. (2021). Hydro-sztuka w Polsce z perspektywy błękitnej humanistyki jako tratwy ratunkowej wobec katastrofy ekologicznej. Przegląd Kulturoznawczy, 2, 284-318. https://doi.org/10.4467/20843860PK.21.020.14077
  21. Johnston, R. (2003). Adult learning and citizenship: Clearing the ground. In P. Coare, & R. Johnston (Eds.), Adult learning, citizenship and community voices: exploring community-based practice (pp. 22-72). NIACE.
  22. Jurczyszyn, L. (2011). Russian radical nationalist interpretation of the French riots of November 2005. Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization, 19(3), 277-285.
  23. Kalbarczyk, M., Ochwat, A., Radomski, S., Straszewski, J., Szadkowski, K., Taran, A., & Wilczyńska, G. (2024). Jowita zostaje: Historia 10 dni ruchu studenckiego. Heterodox.
  24. Knapp, M., Flach, A., & Ayboğa, E. (2019). Rewolucja w Rożawie. Demokratyczna autonomia i wyzwolenie kobiet w syryjskim Kurdystanie (Qrde, tłum.). Oficyna Wydawnicza Bractwo Trojka. (Oryginał opublikowano 2015).
  25. Kocyba, P., Łukianow, M., & Piotrowski, G. (2020). Młodzieżowe strajki klimatyczne w Polsce: Kto protestuje i dlaczego?. Miscellanea Anthropologica et Sociologica, 21(4), 77-95. https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6422
  26. Kopciewicz, L. (2011). Nauczycielskie poniżanie. Szkolna przemoc wobec dziewcząt. Difin.
  27. Kopciewicz, L., & Zierkiewicz, E. (red.). (2009). Koniec mitu niewinności? Płeć i seksualność w socjalizacji i edukacji. Eneteia.
  28. Korolczuk, E., Kowalska, B., Ramme, J., & Snochowska-Gonzalez, C. (red.). (2019). Bunt kobiet. Czarne Protesty i Strajki Kobiet. Europejskie Centrum Solidarności.
  29. Korsgaard, O. (2000). Learning and the changing concept of enlightenment: Danish adult education over five centuries. International Review of Education, 46(3-4), 305–325.
  30. Kosińska, M. (2020). Ruchy społeczne jako przestrzeń edukacji dorosłych. Ruch kobiet w Polsce. Edukacja Dorosłych, 83(2), 13-26. https://doi.org/10.12775/ED.2020.011
  31. Kowalska, B., & Nawojski, R. (2019). „Uwaga, uwaga, tu obywatelki!”. Obywatelstwo jako praktyka w Czarnych Protestach i Strajkach Kobiet. W E. Korolczuk, B. Kowalska, J. Ramme, & C. Snochowska-Gonzalez (red.), Bunt kobiet. Czarne Protesty i Strajki Kobiet (s. 13–46). Europejskie Centrum Solidarności.
  32. Kowzan, P. (2018). Edukacja wobec groźby wojny. Parezja, 1(9), 24-42. https://doi.org/10.15290/parezja.2018.09.03
  33. Kowzan, P., & Prusinowska, M. (2011). Polityka głosu, polityka wyjścia i pytanie o edukację autonomiczną z perspektywy współczesnych ruchów uniwersyteckich. Ars Educandi, 8, 93-121.
  34. Kowzan, P., & Szczygieł, P. (2023). Militant research for peace education. The case of Grupa Granica on the Polish-Belarusian border. Journal of Peace Education, 20(3), 339–360. https://doi.org/10.1080/17400201.2023.2231362
  35. Kowzan, P., Szczygieł, P., & Boryczko, M. (2025). We are not an army of orcs: rethinking youth activism through a critical pedagogy of place. Pedagogy, Culture & Society, 33(4), 1417-1436. https://doi.org/10.1080/14681366.2024.2385046
  36. Kubisa, J., & Rakowska, K. (2018). “Was it a strike?”. Notes on the Polish women’s strike and the strike of parents of persons with disabilities. Praktyka Teoretyczna, 30(4), 15-50. https://doi.org/10.14746/prt.2018.4.1
  37. Kurantowicz, E. (2007). O społecznościach uczących się. Wybrane praktyki edukacyjne ludzi dorosłych. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  38. Kuroń, J. (1989). Wiara i wina. Do i od komunizmu. Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA.
  39. Lange, Ł. (2017). Jedzenie zamiast bomb – historia ruchu i jego polskie odpowiedniki. W K. Pfeifer, & K. Wermuz (red.), Anarchizm. Nowe perspektywy (s. 63-87), Fundacja „Dzień dobry! Kolektyw Kultury”.
  40. Lewartowska-Zychowicz, M. (2010). Homo liberalis jako projekt edukacyjny. Od emancypacji do funkcjonalności. Oficyna Wydawnicza Impuls.
  41. Mateja, A. (2023). Nie wystarczy bić na alarm. Jak Krakowski Alarm Smogowy zmienił Polskę. Znak, 815, 40-46.
  42. Maton, K. (2014). Knowledge and knowers. Towards a realist sociology of education. Routledge.
  43. Mendel, M. (2017). Pedagogika miejsca wspólnego. Miasto i szkoła. Katedra.
  44. Migalski, M. (2015). Koniec demokracji. The end of democracy. The Facto.
  45. Molek-Kozakowska, K. (2021). Environmental activism as counter-hegemony? A comparative critical discourse analysis of self-representations of radical environmental organisations. Language and Intercultural Communication, 21(6), 717–733. https://doi.org/10.1080/14708477.2021.1979570
  46. Morska, I. (2021). Blizna po solidarności. Polski ruch antyłowiecki w świetle tradycji XIX‑wiecznej ekologii i praktyki nieposłuszeństwa obywatelskiego. Rana. Literatura–Doświadczenie–Tożsamość, 1(3), 1-24. https://doi.org/10.31261/Rana.2021.3.11
  47. Niesz, T. (2022). Education as social movement tactic, target, context, and outcome. In R. Desjardins, & S. Wiksten (Eds.), Handbook of civic engagement and education (pp.68-82). Edward Elgar Publishing.
  48. Nowosad, I., & Śliwerski, B. (2025). Strategie, przepływy i bariery reform szkolnych. Studia z pedagogiki porównawczej. Oficyna Wydawnicza Impuls.
  49. Ochwat, M. (2020). Edukacja polonistyczna wobec kryzysu klimatycznego – rozpoznania i rekomendacje dydaktyczne. Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova, 5, 185-204. https://doi.org/10.17951/en.2020.5.185-204
  50. Olechnicki, K., & Szlendak, T. (2020). Historical Re-enactment in Poland: Between Faithfulness to History and the Imperative of Spectacularity. Polish Sociological Review, 209(1), 3-22. https://doi.org/10.26412/psr209.01
  51. Ostrouch-Kamińska, J. (2019). Socjalizacja w rodzinie a przemiany współczesnych ról i relacji rodzinnych. W M. J. Szymański (red.), Krótkie wykłady z socjologii edukacji (s. 244-275). Wolters Kluwer.
  52. Paluch, M. (red.). (2022). Lekcje pokoju w czasie (po)wojennym. Oficyna Wydawnicza Impuls.
  53. Pluciński, P. (2014). „Miasto to nie firma!”. Dylematy i tożsamość polityczna miejskich ruchów społecznych we współczesnej Polsce. Przegląd Socjologiczny, 63(1), 137-170.
  54. Potulicka, E., & Rutkowiak, J. (2012). Neoliberalne uwikłania edukacji (Wyd. 2). Oficyna Wydawnicza Impuls.
  55. Praczyk, M. (red.). (2017). Poznań w działaniu. Społeczne inicjatywy dawniej i dziś. Stowarzyszenie „Czasu Kultury”.
  56. Prądzyńska, B. (red.). (2014). Inny Meksyk. Opowieści zapatystów (B. Prądzyńska, M. Musiał, M. Krysińska-Kałużna, tłum.). Oficyna Wydawnicza Bractwa "Trojka".
  57. Rakowska, K. (2025). Poland – being simultaneously defensive and offensive. The resistance to Amazon by Workers’ Initiative. In K. Vandaele & B. L. Fabris (Eds.), When trade unions learn to innovate. Case study evidence from across Europe (pp. 109-128). ETUI.
  58. Reed, J. J. (2019). In pursuit of social justice at the postmodern turn: Intersectional activism through the lens of the ecosexual movement (Doctoral dissertation, University of Nevada, Las Vegas). UNLV Theses, Dissertations, Professional Papers, and Capstones. https://doi.org/10.34917/16076289
  59. Rozmarynowski, M. (2026). Dlaczego chcieliśmy zmieniać świat? Historie szkół powstałych w latach 1989–1995 w narracjach ich twórców. Raport z badania w ramach projektu. Stowarzyszenie Dobra Edukacja. https://historie.dobraedukacja.edu.pl/wp-content/uploads/sites/30/2026/01/Raport-z-badania-w-ramach-projektu-2026.pdf
  60. Rudnicki, P. (2023). Kto jak nie my. Wspólnota i działanie na Dworcu Głównym we Wrocławiu (marzec–kwiecień 2022). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  61. Rutkowiak, J. (red.). (1995). Odmiany myślenia o edukacji. Oficyna Wydawnicza Impuls Impuls.
  62. Siuda, P. (2008). Wolna kultura vs dyktat prawa autorskiego – krótka analiza ruchu społecznego „wolnej kultury”. W A. Siwik & L. H. Haber (red.), Od robotnika do internauty. W kierunku społeczeństwa informacyjnego (s. 361-370). Wydawnictwa AGH.
  63. Snow, D. A., Soule, S. A., & Kriesi, H. (2004). Mapping the terrain. In D. A. Snow, S. A. Soule, & H. Kriesi (Eds.), The Blackwell companion to social movements (pp. 3-16). Blackwell Publishing.
  64. Stańczyk, P. (2013). Człowiek, wychowanie, praca w kapitalizmie. W stronę krytycznej pedagogiki pracy. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
  65. Szadkowski, K. (2015). Uniwersytet jako dobro wspólne: podstawy krytycznych badań nad szkolnictwem wyższym. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  66. Szczygieł, P., & Kowzan, P. (2025). Wild competences: Challenging the neoliberal frame in adult education through collective actions. European Journal for Research on the Education and Learning of Adults, 16(2), 197-212. https://doi.org/10.3384/rela.2000-7426.5671
  67. Szkudlarek, T. (2008). Dyskursywna konstrukcja podmiotowości („puste znaczące” a pedagogika kultury). Forum Oświatowe, 20, 125–139. https://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/255
  68. Szreder, K. (2021). Postsztuka dzisiaj, czyli dziwne narzędzia w powszechnym użyciu. Quart, 1(59), 26-51. https://doi.org/10.19195/quart.2021.1.81508
  69. Szwabowski, O. (2015). Ruch Occupy: inna demokracja, inna polityka. W A. Olczak, P. Prüfer, D. Skrocka (red.), Edukacyjne i społeczne konteksty demokracji (s. 75-90). Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jakuba z Paradyża.
  70. Teutsch, A. (red.). (2016). Siła, odwaga, solidarność – upełnomocnienie jako skuteczna strategia przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i dziewcząt i innej przemocy ze względu na płeć. Podręcznik dla organizacji i instytucji. Autonomia.
  71. Tilly, C. (2004). Social movements, 1768–2004. Paradigm Publishers.
  72. Touraine, A., Dubet, F., Wieviorka, M., & Strzelecki, J. (2010). Solidarność: analiza ruchu społecznego 1980-1981 (Wyd. 2, A. Krasińki, tłum.). Europejskie Centrum Solidarności.
  73. Verlie, B. (2022). Learning to live with climate change: From anxiety to transformation. Routledge.
  74. Woynarowska, A. (2019). Aktywiści z niepełnosprawnością w walce o niezależne życie, równe szanse i prawa człowieka. O sile protestów, opresji władzy i społecznym oporze. Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, 35, 127-143. https://doi.org/10.4467/25439561.NP.19.035.12278
  75. Zamojski, P. (2014). Od demaskacji ku budowaniu. Po-krytyczna perspektywa badań pedagogicznych. Teraźniejszość–Człowiek–Edukacja, 17(3), 7-22. https://insted-tce.pl/ojs/index.php/tce/article/view/50
  76. Zamojski, P. (2015). Co to znaczy, że szkoła jest „publiczna”. Studia Pedagogiczne, 68, 73-92. https://journals.pan.pl/dlibra/publication/125692/edition/109676/content
  77. Zielińska, M. (2016). Polacy w Reykjaviku. Miejsce, mobilność i edukacja. Stowarzyszenie „Na Styku”. https://open.icm.edu.pl/handle/123456789/10904
  78. Zielińska, M., Kowzan, P., & Prusinowska, M. (2011). Social movement learning: From radical imagination to disempowerment? Studies in the Education of Adults, 43(2), 251–267. https://doi.org/10.1080/02660830.2011.11661616
  79. Żuk, P., & Żuk, P. (2022). The Independence Day as a nationalist ritual: Framework of the March of Independence in Poland. Ethnography, 23(1), 14-37. https://doi.org/10.1177/14661381211073406