Treść głównego artykułu

Abstrakt

W literaturze przedmiotu przywołuje się coraz więcej nowych rodzajów wywiadów.  To bogactwo jest źródłem problemów dla niedoświadczonych badaczek, badaczy, planujących własne projekty badawcze. Rodzi też pytanie, czy nowe nazwy są konsekwencją zmienionej praktyki, czy tylko  inaczej określają już realizowaną. Pomocna dla udzielenia odpowiedzi jest znajomość kontekstów i kryteriów różnicowania wywiadów. W artykule jako podstawowe przywołano kryterium statusu metodologicznego nadawanego wywiadowi - status jest następstwem roli jaką wywiad pełni w procesie badawczym.  Wywiad jako technika badawcza traktowany jest jako instrument pozyskiwania  materiału empirycznego (jest podporządkowany przyjętym niezależnie od niego założeniom i teoriom). W takiej jego roli główna uwaga koncentruje się na pytaniach, dlatego omówiono teorie pytań kwestionariuszowych oraz przywołano drugie kryterium różnicowania – poziom standaryzacji, określany w znacznym stopniu przez formę pytań. Cechy wywiadu mającego status metody omówiono na przykładzie wywiadu narracyjnego F. Schütze (zwłaszcza procesu jego kształtowania). Wywiad jako metoda warunkuje przebieg procesu badawczego, określając specyfikę przedmiotu, wobec którego może być stosowany, wraz ze sposobem jego poznawania. Jeszcze jedno kryterium różnicowania wywiadów:  jego formalny cel (pozyskanie informacji, opinii, rekonstrukcja doświadczeń) przywoływane jest tylko kontekstowo.

Słowa kluczowe

metodologia badań empirycznych krytyka naukowa metody badań

Szczegóły artykułu

Jak cytować
Urbaniak-Zając, D. (2022). Rola wywiadu w procesie badawczym – metodologiczny kontekst różnicowania. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 24(1(91), 113-131. https://doi.org/10.34862/tce/2022/06/01/tzks-g374

Referencje

  1. 1. Cervinkowa H. & Gołębniak B. D. (red.) (2010). Badania w działaniu. Pedagogika i antropologia zaangażowane. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej
  2. 2. Dieckman, A. (1995). Empirische Sozialforschung. Grundlagen, Methoden, Anwendungen. Rowohlt Taschenbuch Verlag.
  3. 3. Friebertshäuse, B. (1997). Interviewtechniken - ein Überblick. W B. Friebertshäuse, & Prengel A. (red.). Handbuch qualitative Forschungsmethoden in der Erziehungswissenschaft (s. 371-395). Juventa.
  4. 4. Fontana, A. & Frey, J. H. (2009). Wywiad. Od neutralności do politycznego zaangażowania. W N. K. Denzin, & Y. S. Lincoln (red.). Metody badań jakościowych (s. 81 -128). T. 2. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  5. 5. Flick U. (2002). Qualitative Sozialforschung. Eine Einfürung. Rowohlt Taschenbuch Verlag.
  6. 6. Garz, D., Kraimer K. & Riemann G. (red.) (2019). Im Gespräch mit Ulrich Oevermann und Fritz Schütze. Einblicke in die biographischen Voraussetzungen, die Entstehungsgeschichte und die Gestalt rekonstruktiver Forschungsansätze. Barbara Budrich Verlag.
  7. 7. Glinka, H.-J. (1998). Das narrrative Interview. Eine Einfürung für Sozialpädagogen. Juventa.
  8. 8. Gulczyńska A. & Granosik M. (2014) Empowerment w pracy socjalnej: praktyka i badania partycypacyjne. Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich
  9. 9. Kaufmann, J.-C. (2010). Wywiad rozumiejący. Oficyna Naukowa.
  10. 10. Kaźmierska, K. (2004). Wywiad narracyjny jako jedna z metod w badaniach biograficznych. Przegląd Socjologiczny, 1, 71-94.
  11. 11. Kos, E. (2018). Doświadczenia biograficzne kobiet odnoszących sukcesy zawodowe. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
  12. 12. Kvale, S. (2010). Prowadzenie wywiadów. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  13. 13. Lutyński, J. ( 2000). Metody badań społecznych. Wybrane zagadnienia. Łódzkie Towarzystwo Naukowe
  14. 14. Lutyński, J. (1983). Pytanie jako podstawa wzajemnego komunikowania w wywiadzie kwestionariuszowym. W K. Lutyńska, & A.P. Wejland (red.). Wywiad kwestionariuszowy. Analizy teoretyczne i badania empiryczne (s. 65-109). Ossolineum
  15. 15. Lutyńska, K. (1984). Wywiad kwestionariuszowy. Przygotowanie i sprawdzenie narzędzia badawczego. Ossolineum
  16. 16. Malewski, M. (2017). Badania jakościowe w naukach społecznych. O potrzebie metodologicznej wyobraźni. Teraźniejszość Człowiek Edukacja, 4(80), 105 – 120.
  17. 17. Piekarski, J. (2010). Kryteria waloryzacji praktyki badawczej – między inhibicją metodologiczną a permisywnym tolerantyzmem. W J. Piekarski, D. Urbaniak-Zając, & K. J. Szmidt (red.) Metodologiczne problemy tworzenia wiedzy w pedagogice (s. 151- 173). Impuls.
  18. 18. Przybyłowska, I. (1983). Rodzaje wywiadów kwestionariuszowych. W K. Lutyńska, A.P. Wejland (red.) Wywiad kwestionariuszowy. Analizy teoretyczne i badania empiryczne (s. 44- 49). Ossolineum.
  19. 19. Rubacha, K. (2010). Prawidłowości i/lub kontekst jako kryteria tworzenia wiedzy pedagogicznej. W J. Piekarski, D. Urbaniak-Zając, & K. J. Szmidt (red.) Metodologiczne problemy tworzenia wiedzy w pedagogice (s. 55-62). Impuls.
  20. 20. Schell, R., P. Hill, & E. Esser (1995). Methoden der empirischen Sozialforschung. Oldenbourg Verlag
  21. 21. Schütze, F. (2012.) Analiza biograficzna ugruntowana empirycznie w autobiograficznym wywiadzie narracyjnym. Jak analizować autobiograficzne wywiady narracyjne. W K. Kaźmierska (red.), Metoda biograficzna w socjologii (s. 141 – 278). Nomos.
  22. 22. Urbaniak-Zając, D. (1999). Wywiad narracyjny na tle innych technik wywiadu. Edukacja, 4, 29-39.
  23. 23. Urbaniak-Zając D. (2019). Od uniwersalności do partykularności metody badawczej. W J. Piekarski, D. Urbaniak-Zając & S. Pasikowski (red.) Krytyka metodologiczna w praktyce tworzenia wiedzy (s. 99 – 114). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
  24. 24. Urbaniak-Zając, D., & Kos, E. (2013). Badania jakościowe w pedagogice. Wywiad narracyjny i obiektywna hermeneutyka. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  25. 25. Urbaniak-Zając, D., & Piekarski J. (red.) (2015). Akademickie kształcenie pedagogów w procesie zmiany. Impuls.