Treść głównego artykułu

Abstrakt

W artykule podejmuję temat sposobu przedstawiania, reprezentacji i wizerunku różnorodności etnicznej i kulturowej w podręcznikach do pierwszego etapu edukacji, zatwierdzonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat, z akcentem na te aktualnie obowiązujące. Przedstawiam w nim wstępne wyniki badań podjętych w tym obszarze w roku szkolnym 2017/18. Obejmują one w głównej mierze analizy podręczników i towarzyszących im ćwiczeń, dopełnione materiałem empirycznym pochodzącym z wywiadów o charakterze nieformalnym, prowadzonych z nauczycielami, bibliotekarzami, księgarzami, studentami i pracownikami wrocławskich hurtowni książek oraz z obserwacji etnograficznych. Taka strategia badawcza, uwzględniająca udzielenie głosu innym, umożliwiła mi spojrzenie na wytwór, jakim jest podręcznik w szerszym, niż wąskometodyczne, świetle. Podręcznik stanowi w takim podejściu kulturowy artefakt, a zarazem element towarzyszący czy wręcz wpisujący się w procesy enkulturacji uczniów, który można analizować i interpretować z pozycji antropologicznych.

Słowa kluczowe

podręcznik różnorodność etniczno-kulturowa antropologia edukacyjna etnografia edukacyjna wyobrażenia etnograficzne

Szczegóły artykułu

Jak cytować
Gołębniak, M. (2018). Afryka i Afrykanie, Inuici i Indianie, czyli o inności etnicznej oraz kulturowej w podręcznikach do edukacji wczesnoszkolnej w latach 1997–2018. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 21(Specjalny), 69-84. Pobrano z https://insted-tce.pl/ojs/index.php/tce/article/view/208

Referencje

  1. Abramowicz M. (red.), 2011, Wielka nieobecna – o edukacji antydyskryminacyjnej w systemie edukacji formalnej w Polsce. Raport z badań, Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, Warszawa.
  2. Anderson B., 1997, Wspólnoty wyobrażone, przeł. S. Amsterdamski, Wydawnictwo Znak, Kraków.
  3. Barnard A., 2008, Antropologia. Zarys teorii i historii, przeł. S. Szymański, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
  4. Chomczyńska-Rubacha M. (red.), 2011a, Podręczniki i poradniki. Konteksty. Dyskursy. Perspektywy, Impuls, Kraków.
  5. Chomczyńska-Rubacha M. (red.), 2011b, Płeć i szkoła. Od edukacji rodzajowej do pedagogiki rodzaju, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  6. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M., 2015, Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. O budowaniu edukacji antydyskryminacyjnej w systemie edukacji formalnej w Polsce. Raport z badań, Warszawa.
  7. Geertz C., 2003, Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne, przeł. Z. Pucek, Wydawnictwo Universitas, Kraków.
  8. Kaim-Kert h J., 2011, Non-Poles in Polish history textbooks, https://iartemblog.files.wordpress.com/2012/03/iartem_volume_kaunas_2011.pdf (dostęp: 06.05.2018).
  9. Klus-Stańska D., 2000, Konstruowanie wiedzy w szkole, UWM, Olsztyn.
  10. Kochan K.B., 2009, Edukacja elementarna i elementarze porozbiorowe w II Rzeczypospolitej, Impuls, Kraków.
  11. Kopińska V., 2014, Wizualna dyskryminacja ze względu na kolor skóry w podręcznikach do wiedzy o społeczeństwie, Przegląd Badań Edukacyjnych, nr 19 (2/2014).
  12. Okoń W., 1998, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa.
  13. Ramos A., 1999, Rozmyślając o Yanomami: wyobrażenia etnograficzne a pogoń za egzotyką, przeł. W. Dohnal, [w:] M. Buchowski (red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna, Instytut Kultury, Warszawa.
  14. Siegel B., 1973, Models for analysis of the educative proces in American Communities. [w:] G. Spindler (red.), Education and Anthropology, Stanford University Press, Stanford.
  15. Starnawski M., 2015, Edukacja globalna – perspektywa Polski jako europejskiego kraju półperyferyjnego [w:] M. Kuleta-Hulboj, M. Gontarska (red.), Edukacja globalna. Polskie konteksty i inspiracje, Wydawnictwo Naukowe DSW, Wrocław, s. 39–59
  16. Śliwerski B., 2015, Edukacja (w) polityce, polityka (w) edukacji. Inspiracje do badań polityki oświatowej, Wydawnictwo Impuls, Kraków.
  17. Średziński P. (red.), 2011, Jak mówić polskim dzieciom o dzieciach Afryki?, http://afryka.org/jakmowicoafryce.pdf (dostęp: 06.05.2018).
  18. Wiśniewska-Kin M., 2013, Dominacja a wyzwolenie. Wczesnoszkolny dyskurs podręcznikowy i dziecięcy, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
  19. Podręczniki do nauczania ogólnego
  20. Hryszkiewicz E., Stępień B. Winiecka-Nowak J., Bielenica K., Bura M., Kwil M., Lankiewicz B., 2017, Elementarz odkrywców, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa.
  21. Malepsza T., Trochimiuk G. (red.), 1997, Smyk poznaje mowę polską i zwyczaje. Podręcznik do języka polskiego dla klasy II, Wydawnictwo Adam, Warszawa.
  22. Mucha K., Stalmach-Tkacz A., Wosianek J., 2017, Oto ja. Klasa 1. Podręcznik polonistyczno-społeczny (1, 2); Podręcznik matematyczno-przyrodniczy (1, 2), Wydawnictwo MAC, Kielce.
  23. Piotrowska M., Szymańska M., 2004, Już w szkole. Obserwuję, przeżywam, poznaję. Ćwiczenia część 3, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa.
  24. Rożyńska M., Szwejkowska-Kulpa A., 2017, Uczymy się z Bratkiem. Podręcznik. Klasa 1. (1, 2), WP OPERON, Gdynia.
  25. Podręczniki do nauki religii
  26. Czerkawski J., Kondrak E. (red.), 2012, Idziemy do Jezusa. Podręcznik do religii dla klasy II szkoły podstawowej, Wydawnictwo Jedność, Kielce.
  27. Kubik W., Czarnecka T. (red.), 2017, Jesteśmy w rodzinie Pana Jezusa. W drodze do Wieczernika. Podręcznik do religii dla klasy I szkoły podstawowej, Wydawnictwo WAM, Kraków.
  28. Kubik W., Czarnecka T., Łuszczak G., 2017, Przyjmujemy Pana Jezusa (W drodze do Wieczernika). Ćwiczenia do religii dla klasy III szkoły podstawowej, Wydawnictwo WAM, Kraków.
  29. Stranz J., Hilb ert , 2012, Kochamy Pana Jezusa. Karty pracy dla klasy drugiej szkoły podstawowej, Wydawnictwo Święty Wojciech, Poznań.
  30. Szpeta J., Jackowiak D., 2016, Jesteśmy w rodzinie Pana Jezusa. Podręcznik do nauki religii dla pierwszej klasy szkoły podstawowej, Wydawnictwo Święty Wojciech, Poznań.