Treść głównego artykułu

Abstrakt

W tekście ukazałem wybrane wątki związane z odzyskiwaniem edukacji (reclaim education) oraz działaniami z zakresy edukacji pozaformalnej, które mogą wspierać nauczycieli i nauczycielki oraz uczennice i uczniów w ich działaniach na rzecz zmiany szkoły i jej programów szkolnych. Przedstawianą krytyką oświaty zakorzeniam w nurtach pedagogiki krytycznej. Edukacja antydyskryminacyjna – którą prezentuję jako narzędzie odzyskiwania edukacji i wiedzy – stanowi egzemplifikację możliwości zmiany edukacyjnej, jakie są obecne na skrajach systemu oświatowego. Przedstawianej krytyce szkoły towarzyszy również krytyka neoliberalnych i neokonserwatywnych porządków.

Słowa kluczowe

pedagogika krytyczna edukacja antydyskryminacyjna odzyskiwanie edukacji krytyka szkoły edukacja społecznie zaangażowana

Szczegóły artykułu

Jak cytować
Rudnicki, P. (2018). „Odzyskać edukację” – pozaformalne działania edukacyjne na rzecz zmiany w oświacie. Perspektywa edukacji antydyskryminacyjnej. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 21(Specjalny), 55-67. Pobrano z https://insted-tce.pl/ojs/index.php/tce/article/view/207

Referencje

  1. Abramowicz M. (red.), 2011, „Wielka nieobecna” – o edukacji antydyskryminacyjnej w systemie edukacji formalnej w Polsce. Raport z badań. Pobrano z: http://www.tea.org.pl/userfiles/file/Wielka_nieobecna_raport.pdf.
  2. Ambroziak A., 2018, Rząd nie chce walczyć z faszyzmem. Znamy rekomendacje rządowego zespołu. oko.press. Pobrano z: https://oko.press/jak-poprawiac-by-nie-poprawic-za-duzo-znamy-rekomendacje-rzadowego-zespolu-ds-walki-z-faszyzmem-news-oko-press/.
  3. Aronowitz S., Giroux H.A., 2003, Education Under Siege. The Conservative, Liberal, and Radical DebateOver Schooling, Routledge & Kegan Paul, London.
  4. Bacia E., Gieniusz A.M., Makowski G., Pazderski F., 2015, Kształtowanie kompetencji społecznych i obywatelskich przez organizacje pozarządowe w Polsce, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
  5. Barzykowski K., Grzymała-Moszczyńska H. (red.), 2013, Wybrane zagadnienia diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży w kontekście wielokulturowości oraz wielojęzyczności, ORE, Warszawa.
  6. Bell hooks, 2013, Teoria feministyczna. Od marginesu do centrum, tłum. E. Majewska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
  7. „Odzyskać edukację” – pozaformalne działania edukacyjne na rzecz zmiany w oświacie…64
  8. Branka M., Cieślikowska D. (red.), 2010, Edukacja antydyskryminacyjna. Podręcznik trenerski, Vill a Dedicus, Warszawa.
  9. Branka M., Cieślikowska D., Latkowska J. (red.), 2013, (Nie) warto się różnić? Dylematy i wyzwanie metodologiczne edukacji antydyskryminacyjnej, Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, Warszawa.
  10. Charycka B., Gumkowska M., 2018, Kondycja organizacji pozarządowych€”2018, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa.
  11. Chętkowski D., 2011, Logo biedy, [w:] D. Obidniak (red.), Czytanki o edukacji. Dyskryminacja, ZNP, Warszawa.
  12. Chmura-Rutkowska I., 2012, Przemoc rówieśnicza w gimnazjum a płeć. Kontekst społeczno-kulturowy, Forum Oświatowe, 46(1), 41–73.
  13. Chmura-Rutkowska, I., Głowacka-Sobiech, E., & Skórzyńska, I. (2015). „Niegodne historii”? O nieobecności i stereotypowych wizerunkach kobiet w świetle podręcznikowej narracji historycznej w gimnazjum. Poznań: WN UAM.
  14. Chomczyńska-Rubacha M., 2011, Płeć i szkoła. Od edukacji rodzajowej do pedagogiki rodzaju, WN PWN, Warszawa.
  15. Cox B., Weiler S.C., Cornelius L.M., 2013, The Costs of Education. Revenue and Spending in Public, Private and Charter Schools, ProActive Publications, Lancaster.
  16. Czerniejewska I. (red.), 2005, Antydyskryminacja na co dzień, Stowarzyszenie „Jeden świat”, Poznań.
  17. Dąbrowski M., Obidniak D., 2013, Pozwólmy dzieciom myśleć, [w:] Edukacja. Przewodnik Krytyki Politycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa, s. 84–109.
  18. Dolata R., Pieniążek P., 2013, Możemy obudzić się w kraju o strukturze kastowej, [w:] Edukacja. Przewodnik Krytyki Politycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
  19. Dora M., 2013, Lepiej nie mówić. O edukacji seksualnej w Polsce, Przegląd Pedagogiczny, (2), s. 101–107.
  20. Dziemianowicz-Bąk A., Dzierzgowski J., 2014, Likwidacja szkół podstawowych oraz przekazywanie szkół stowarzyszeniom – kontekst, proces i skutki przemian edukacyjnych w społecznościach lokalnych na podstawie analizy studiów przypadku, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
  21. Frank T., 2008, Co z tym Kansas? Czyli opowieść o tym, jak konserwatyści zdobyli serce Ameryki, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
  22. Freire P., 2000, Pedagogy of the Oppressed, Bloomsbury Academic, New York.
  23. Freire P., 2005, Teachers As Cultural Workers: Letters to Those Who Dare Teach With New Commentary by Peter McLaren, Joe L. Kincheloe, and Shirley Steinberg (Expanded edition), Westview Press, Boulder, Colo.
  24. Freire P., Giroux, H.A., 2010, Edukacja, polityka i ideologia, [w:] H.A. Giroux, L. Witkowski, Edukacja i sfera publiczna. Idee i doświadczenia pedagogiki radykalnej, Impuls, Kraków, s. 185–199.
  25. Freire P., Macedo D.P., 2010, Dialog: Kultura, język, rasa, [w:] H. Červinková, D. Gołębniak (red.), Badania w działaniu. Pedagogika i antropologia zaangażowane, tłum. M. Starnawski, WN DSW, Wrocław, s. 231–262.
  26. Gawlicz K., 2015, Ocalić demokrację: Duńskie przedszkola prywatne i niezależne w epoce neoliberalizmu, Studia Pedagogiczne, LXVIII.
  27. Gawlicz, K., Rudnicki P., Starnawski M. (red.), 2015, Dyskryminacja w szkole.€”Obecność nieusprawiedliwiona. O budowaniu edukacji antydyskryminacyjnej w systemie edukacji formalnej w Polsce, Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, Warszawa.
  28. Gilligan C., 2013, Chodźcie z nami! Psychologia i opór, tłum. S. Kowalski, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
  29. Giroux H.A., 2014, Neoliberalism’s War on Higher Education, Haymarket Books, Chicago, Il.
  30. Giroux H. A., 2010, Naga pedagogia i przekleństwo neoliberalizmu: Przemyśleć edukację wyższą jako praktykę wolności, tłum. P. Zamojski, [w:] H.A. Giroux, L. Witkowski, Edukacja i sfera publiczna.
  31. Idee i doświadczenia pedagogiki radykalnej, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
  32. Hernik K., Malinowska K., Piwowarski R., Przewłocka J., Smak M., Wichrowski A., 2014, Polscy nauczyciele i dyrektorzy na tle międzynarodowym. Główne wyniki badania TALIS 2013. Pobrano z: Instytut Badań Edukacyjnych website: http://tinyurl.com/nb6vyek.
  33. Hochschild A.R., 2017, Obcy we własnym kraju. Gniew i żal amerykańskiej prawicy, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
  34. Hooks bell, 1994, Teaching to Transgress: Education as the Practice of Freedom, Routledge, New York.
  35. Hort on M., Freire P., 1990, We Make the Road by Walking Conversations on Education and Social Change, Temple University Press, Philadelphia.
  36. Humm el A., 2015, Edukacja globalna w dialogu z antropologią, [w:] M. Kuleta-Hulboj, M. Gontarska (red.), Edukacja globalna. Polskie konteksty i inspiracje, WN DSW, Wrocław, s. 115–127.
  37. Jasikowska K., 2018, Zmieniając świat! Edukacja globalna między zyskiem a zbawieniem, Impuls, Kraków.
  38. Jasikowska K., Pająk-Ważna E., Klarenbach M., 2015, Edukacja globalna w Małopolsce. Podmioty. ”Praktyki. ”Konteksty, Impuls, Kraków.
  39. Józefowska A., Konarzewska M., 2013, Nie zastąpimy edukacji systemowej, [w:] Edukacja. Przewodnik Krytyki Politycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
  40. Kincheloe J.L., 1997, Changing multiculturalism, Open University Press, Buckingham.
  41. Klorek N., Kubin K. (red.), 2012, Innowacyjne rozwiązania w pracy z dziećmi cudzoziemskimi w systemie edukacji. Przykłady praktyczne. Pobrano z: http://ffrs.org.pl/wp-content/uploads/Innowacyjne-rozwi%C4%85zania_Seria-M_publikacja-pdf.pdf.
  42. Konarzewska M., 2013, Spektakl heteronormy w szkole, [w:] Edukacja. Przewodnik Krytyki Politycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa, s. 306–317.
  43. Kopciewicz L., 2007, Rodzaj i edukacja. Studium fenomenograficzne z zastosowaniem teorii społecznej Pierre`a Bourdieu, WN DSW, Wrocław.
  44. Krawczyk E., Kopcińska P. (red.), 2014, W świat z klasą. Edukacja globalna na zajęciach historii w gimnazjum. Pobrano z: www.ceo.org.pl/globalna.
  45. Kuroń J., 2002, Działanie. Jeśli nie panujemy nad swoim życiem, ono panuje nad nami, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław.
  46. Kwiecień P., 2014, Edukacja antydyskryminacyjna w Polsce – przegląd działań. Pobrano z: Fundacja „Wiedza Lokalna” website: http://www.siectolerancji.pl/sites/default/files/upload/Edukacja%20antydyskryminacyjna%20w%20Polsce.pdf.
  47. Kwieciński Z., 2009, Demokracja jako zadanie edukacyjne i problem dla pedagogiki, [w:] B. Śliwerski (red.), Teoretyczne podstawy edukacji alternatywnej, Impuls, Kraków.
  48. Mazurczak A., Godzisz P., 2017, Przestępstwa motywowane uprzedzeniami. Analiza i zalecenia, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa.
  49. McLaren P., 2015, Życie w szkołach. Wprowadzenie do pedagogiki krytycznej, WN DSW, Wrocław.
  50. McLaren P., Kincheloe J.L. (red.), 2007, Critical Pedagogy: Where Are We Now?, Peter Lang International Academic Publishers, New York.
  51. Michałowska D.A., 2013, Neoliberalizm i jego (nie)etyczne implikacje edukacyjne, WN UAM, Poznań.
  52. Obidniak D. (red.), 2014, Czytanki o edukacji. Ukryta prywatyzacja, Związek Nauczycielstwa Polskiego, Warszawa.
  53. „Odzyskać edukację” – pozaformalne działania edukacyjne na rzecz zmiany w oświacie…66
  54. Orłowski M., Suchecka J., 2015, On siewcą, ona glebą, czyli edukacja seksualna po polsku. Gazeta Wyborcza. Pobrano z: http://wyborcza.pl/1,75478,17668441,On_siewca__ona_gleba__czyli_edukacja_seksualna_po.html#ixzz3igl7RN9j.
  55. Pawłowski Ł., 2017, Pękające granice, rosnące mury. Populizm czy solidarność?, Biblioteka Kultury Liberalnej, Warszawa.
  56. Potulicka E., 2010, Pytania o skutki neoliberalizmu. Aspekt społeczny, [w:] E. Potulicka, J. Rutkowiak, Neoliberalne uwikłania edukacji, Impuls, Kraków, s. 323–337.
  57. Potulicka E., 2014. Neoliberalne reformy edukacji w Stanach Zjednoczonych. Od Ronalda Reagana do Baracka Obamy, Impuls, Kraków.
  58. Potulicka E., Hildebr andt-Wypych D., Czech-Włodarczyk C. (red.), 2013, Systemy edukacji w krajach europejskich, Impuls, Kraków.
  59. Rawłuszko M., 2016, Szkoła równości.€”Dziennik praktyk. Wywiady z praktykami i praktyczkami edukacji antydyskryminacyjnej, Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, Warszawa.
  60. Reclaimingschools.org., (2018. Pobrano z: https://reclaimingschools.org/.
  61. Rudnicki P., 2016a, Edukujące organizacje pozarządowe jako miejsca pracy. Neoliberalne uwikłania trzeciego sektora, Dyskursy Młodych Andragogów, (17), s. 9–23.
  62. Rudnicki P., 2016b, Pedagogie małych działań. Krytyczne studium alternatyw edukacyjnych, WN DSW, Wrocław.
  63. Rutkowiak J., 2010, Czy istnieje edukacyjny program ekonomii korporacyjnej?, [w:] E. Potulicka, J. Rutkowiak, Neoliberalne uwikłania edukacji, Impuls, Kraków.
  64. Rzekanowski J., 2013, AAA oddam szkołę. Jakie konsekwencje komercjalizacji ponoszą uczniowie i uczennice, [w:] Edukacja. Przewodnik Krytyki Politycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
  65. Scapp R., 2016, Reclaiming Education. Moving Beyond the Culture of Reform, Palgrave Macmillan, New York.
  66. Shor I., 1992, Empowering Education. Critical Teaching for Social Change, The University of Chicago Press, Chicago–London.
  67. Sierakowski S., 2017, Dlaczego coraz częściej dajemy się uwieść populizmowi. polityka.pl. Pobrano z: https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1693680,1,dlaczego-coraz-czesciej-dajemy-sie-uwiesc-populizmowi.read.
  68. Skura P., 2013, Gmina Hanna pozbyła się wszystkich szkół samorządowych. MEN to legalizuje i chroni gminę przed bankructwem, Głos Nauczycielski. Pobrano z: http://www.glos.pl/node/10564.
  69. Sowa J., 2010, Prekariat — proletariat epoki globalizacji, [w:] J. Sokołowska (red.), Robotnicy opuszczają miejsca pracy, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź.
  70. Sowa J., Szadkowski K. (red.), 2011, EduFactory. Samoorganizacja i opór w fabrykach wiedzy, Korporacja Ha!art, Kraków.
  71. Stańczyk P., 2016, Interesy, ekonomia i emancypacja. O powrocie pedagogiki krytycznej do zagadnień społeczno-ekonomicznych i pojęciu interwencji, Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 74(2).
  72. Suchecka J., 2012, Biedne dziecko ma gorszy obiad. Pobr ano z: Poznan.gazeta.pl website: http://poznan.gazeta.pl/poznan/1,89336,11275802,Biedne_dziecko_ma_gorszy_obiad.html
  73. Suchecka J., 2017, Siódmoklasiści przeciążeni po reformie. Rzecznik praw dziecka znów pisze do Zalewskiej. Gazeta Wyborcza. Pobrano z: http://wyborcza.pl/7,75398,22723653,siodmoklasisci-przeciazeni-po-reformie-rzecznik-praw-dziecka.html.
  74. Suchecka J., 2018, „Tęczowy piątek” rozdrażnił prawicę. Jedna szkoła już się wycofała. „Pojawiły się groźby”. wyborcza.pl. Pobrano z: http://wyborcza.pl/7,75398,24093271,teczowy-piatek-rozdraznil-prawice-jedna-szkola-juz-sie-wycofala.html.
  75. Szkudlarek T., 2010, Po co nam dziś pedagogika krytyczna?, [w:] Edukacja i sfera publiczna. Idee i doświadczenia pedagogiki radykalnej, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
  76. Szkudlarek T., Śliwerski B., 2009, Wyzwania pedagogiki krytycznej i antypedagogiki (IV), Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
  77. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, 2017, Edukacja antydyskryminacyjna TU, Edukacja globalna
  78. TERAZ – łączenie perspektyw antydyskryminacyjnej i globalnej w edukacji formalnej i pozaformalnej. Pobrano z: http://www.atd.org.pl/wp-content/uploads/2013/03/Edukacja-Antydyskryminacyjna-Tu_Edukacja-globalna-Teraz_Towarzystwo-Edukacji-Antydyskryminacyjnej_2017.pdf
  79. Williams J., 2011, Pedagogika długu, tłum P. Kowzan, M. Zielińska, [w:] J. Sowa, K. Szadkowski (red.), EduFactory. Samoorganizacja i opór w fabrykach wiedzy, Korporacja Ha!art, Kraków.
  80. Zakaria F., 2018, Przyszłość wolności. Nieliberalna demokracja w Stanach Zjednoczonych i na świecie, tłum. T. Bieroń, Biblioteka Kultury Liberalnej, Warszawa.
  81. Zamojska E., 2011, Ideologie edukacyjne a konstruowanie podręczników szkolnych, [w:] M. Chomczyńska-Rubacha (red.), Podręczniki i poradniki. Konteksty, dyskursy, perspektywy, Impuls, Kraków, s. 49–68.
  82. Zamojska E., 2012, „Murzynek Bambo wiecznie żywy!” Rzeczywistość politycznej poprawności w podręcznikach szkolnych, Przegląd Pedagogiczny, (2), 53–66.